Jean-Pascal Salomez
Ze stond er al vóór het plein wakker werd.
Niet aangekomen, maar opgedoken—alsof de kasseien haar hadden uitgeademd na jaren van ingehouden woorden.
Een heks, zou men later zeggen.
Omdat men voor helderheid altijd een oud woord zoekt.
Ze droeg niets dat bescherming beloofde. Geen tekens, geen amuletten. Alleen een stem die niet vroeg om aandacht, maar plaats innam. Een stem die klonk als steen die zich herinnert dat hij ooit vloeibaar was.
“Hip. Hip. Hoera.
Het is oorlog.”
Niet geschreeuwd. Niet gezongen.
Uitgesproken zoals men de temperatuur noemt wanneer het lichaam al koorts heeft.
De markt vertraagde. Dat is wat mensen doen wanneer iets hun routine doorsnijdt: ze noemen het nieuwsgierigheid, maar het is angst met een excuus.
Er werd gelachen. Gefilmd. Gekucht. Iemand zei dat dit ongepast was, alsof waarheid etiquette nodig heeft. De bakker telde zijn wisselgeld. De burgemeester zocht een reden om niets te doen.
De heks wees naar de grond.
“Niet daar,” zei ze.
“Niet straks.
Hier.”
Ze sprak over water dat ooit kwam toen men dacht het bedwongen te hebben. Over lijnen die op kaarten werden getrokken door handen die hier nooit hadden gewoond. Over velden die leerden drinken omdat men ze had leren bloeden.
“Jullie noemen dit verleden,” zei ze.
“Dat is geen fout. Dat is vluchtgedrag.”
Een oude man knikte. Hij had de oorlog meegemaakt, zei hij.
De heks keek hem aan zonder medelijden.
“Je hebt de explosie meegemaakt,” zei ze.
“Niet het patroon.”
Ze sprak over nemen zonder teruggeven—niet als vergissing, maar als methode. Over rijkdom die zich opstapelt zoals spanning in een breuklijn. Over stilte die, lang genoeg verkocht als vrede, begint te rotten.
“Jullie denken dat oorlog begint met lawaai,” zei ze.
“Maar oorlog begint wanneer gemak belangrijker wordt dan waarheid.
Wanneer men liever herdenkt dan begrijpt.
Wanneer men monumenten bouwt om niet te hoeven luisteren.”
Het plein begon uiteen te vallen. Niet vooruit, niet achteruit—uit elkaar. Dat is het moment waarop men roept dat iemand moet stoppen. Dat dit niet de plaats is. Dat dit niet helpt.
De heks glimlachte.
Niet uit vreugde. Uit inzicht.
“Dit is geen waarschuwing,” zei ze.
“Dit is boekhouding.”
Ze hief haar stem één laatste keer. Niet om te winnen. Om af te ronden.
“Hip hip hoera.
Niet omdat het oorlog wordt.
Maar omdat jullie eindelijk niet meer kunnen doen alsof.”
Toen zweeg ze.
Later zei men dat ze verdwenen was.
Dat ze nooit had bestaan.
Dat het een performance was. Een misverstand. Een zieke vrouw.
Maar het plein lag er anders bij.
Alsof het iets had gehoord dat niet meer kon worden ingeslikt.
En diep onder de kasseien—
waar water wacht,
waar aarde geheugen draagt—
begon iets te bewegen.
