(voor twee tot ontelbare stemmen, geen richting, geen tuit)

1.
KZIJ géén thee // kzij DAMP
’t Leven zakt // in ’n oor van blik
GEEN suiker // GEEN melk
alle druppels = stalen galm

2.
m’n BOEKE zit vol stoomgebroed
’t deksel kraakt gelak nen mokerhoed
‘k ZWIJG niemeer // ‘k SCHREEW mit lippen toe
de pot zweet woorden in rebelse goeiemoed

3.
LEPEL in m’n nek
(ik slurp mezelf terug)
‘k voel rebel in ’t theewater
’t trekt op niks
en niks trekt op ‘kweetniwa

4.
MELK? – melkt mijn oortjes
SUIKER? – zakt deur m’n porseleinen brein
STOOM wil ‘k!
Zwoele zinnen in serpentine damp
dampen doen denken
denkend damp ik door

5.
Samen:
TEEPOTTN veur de MENSE
MENSE veur de TEE
giet alles leeg
en gooi de tafel op ’t plafond
(t’ servies danst mee)

6.
GEEN MACHT
GEEN MEEDEDOEN
GEEN GEHOORZAAM GEZWEEM

7.
Alle tuiten richten zich
naar boven
spuiten geen thee
maar klanken //

een theepot die schreeuwt:
“IK BEN MIJ ZELVE NIET MEER!”
en vliegt met ’t deksel
door de kosmos
vol kopjes zonder bodem.

🫖 DE TEEPOTTN SCHREEUWT –

'K ziej gien thee — 'k ben DAMP
’n kop zonder oor
’n oor zonder boenk
’n tafel zonder poten //
‘K GIER! gelak ne ouden ketel

‘k Heet lepel in m’n nek
M’n hoed zakt deur m’n ogen
Melk? // ’t giet mi tegen
Suuker? // ’t kriewelt in m’n gat

Stoom ons uit, zwoeng ons leeg
‘k en wil gien tas, ‘k wil ’n donderglas!

’t Deurje van de kast is kwaad
‘t servies staat krom te beven
de theepot springt van de plank
en roept:
“’K EN BIN VAN NIEMAND!”

’t Deksel zwoeft deur ’t plafond
‘k Vang de lucht in m’n mond
‘t Is gin opstand — ‘t is OPSTOOM
‘t Is gin rebelle — ‘t is THEEVOLKAAN!

TE-POTTN veur de mense!
TE-POTTN veur den damp!
Gin melk, gin macht, gin klakke!
Met lepels in de aanslag,
en thee in ons botten
VALLEN WIJ AAN!

(t’gedicht stopt abrupt // of net ni)
de laatste zin is:
“’k En zen nie om op te drinken.”

Niets EINDE

🫖 TEEPOTTN DADA HERBRUL

Een dadaïstische eruptie tussen dialect, performance en filosofische ontregeling

Auteur: Jean-Pascal Salomez
ART-Galerie, Zonnebeke

1. Inleiding

Het gedicht “TEEPOTTN DADA HERBRUL” sluit aan bij de dadaïstische traditie van klankgedichten en absurdistische manifesten die sinds 1916 de westerse kunst en filosofie hebben beïnvloed. Het werk herschept een alledaags object — de theepot — tot een revolutionair subject dat weigert te gehoorzamen aan zijn gebruiksfunctie. Door West-Vlaams dialect, klankexplosies en performatieve beelden, wordt een rituele ruimte geopend waarin orde en hiërarchie doelbewust worden omgekeerd.

In dit essay wordt het werk ontleed volgens drie niveaus: (1) de esthetische vorm, (2) de maatschappelijke en politieke dimensie, en (3) de filosofische onderlaag. Deze analyse steunt op dadaïstische bronnen (Ball, Tzara, Hausmann), performancetheorie (Schechner, Turner) en filosofische inzichten (Bergson, Deleuze & Guattari).

2. Vorm en esthetiek

Dada brak met lineaire narratieven en rationele taalstructuren. In TEEPOTTN DADA HERBRUL zien we dezelfde strategie:

• Fragmentatie en non-lineariteit: de tekst beweegt van eruptieve kreten (“GEEN MACHT, GEEN MEEDEDOEN”) naar absurdistische beelden (“gooi de tafel op ’t plafond”), zonder narratieve samenhang.
• Klank boven semantiek: alliteraties, dialectische klanken en ritmische herhalingen (“gin melk, gin macht, gin klakke”) creëren auditieve intensiteit die semantische helderheid overstijgt. Dit sluit aan bij Hugo Ball’s Karawane (1916), waarin betekenis wordt opgeheven ten gunste van klank.
• Performativiteit: de tekst roept fysieke actie op (het servies dat danst, het deksel dat door de kosmos vliegt), waarmee de grens tussen poëzie en performance vervaagt.

Het resultaat is een werk dat niet gelezen wil worden als stille tekst, maar als auditief ritueel.

3. Politieke dimensie

De theepot fungeert niet langer als neutraal object, maar als drager van verzet:

• Anti-hiërarchisch: “GEEN MACHT, GEEN MEEDEDOEN, GEEN GEHOORZAAM” klinkt als een expliciet anarchistisch statement, geworteld in de dadaïstische traditie die oorlog en autoriteit verwerpt (Tzara, 1918).
• Gemeenschappelijkheid: de oproep “TEEPOTTN veur de mense, mense veur de TEE” breekt met individualisme en roept een collectieve opstand in herinnering.
• Omkering van orde: het beeld van tafels op plafonds en servies in dans is een symbolische inversie van gevestigde structuren. Dit principe van omkering kan verbonden worden met Victor Turner’s theorie van het ritueel als liminale fase: een tijdelijke opschorting van de maatschappelijke orde waarin alternatieve werkelijkheden denkbaar worden (Turner, 1969).

4. Filosofische onderlaag

Achter de speelse absurditeit schuilt een reeks filosofische implicaties:

• Identiteit als damp: de zin “’k ben DAMP” verwerpt vaste vorm en omarmt vloeibaarheid. Dit kan gelezen worden als een echo van Bergson’s élan vital — de levenskracht die ontsnapt aan fixatie.
• Deleuziaanse deterritorialisatie: taal en objecten worden losgemaakt van hun “territorium”. De theepot schenkt geen thee, maar stoomt woorden. De zin “’k En zen nie om op te drinken” is een ultieme weigering om product of consumptie te zijn.
• Absurditeit als methode: zoals in Zen-koans doorbreekt de absurditeit rationele patronen, en opent een niet-logisch bewustzijnsveld. Het is, in Heideggeriaanse termen, een confrontatie met de Nichtigkeit (het niets) als grond voor vrijheid.

5. Conclusie

“TEEPOTTN DADA HERBRUL” is geen louter speels gedicht, maar een filosofisch manifest in klank en chaos. Het plaatst de theepot in een liminale zone, waarin ze van object tot subject transformeert en een weigering tot consumptie belichaamt. Door dialect, klank en absurditeit wordt een collectieve ruimte van verzet geopend, waarin anarchistische politiek en existentiële filosofie samenkomen.

De waarde van het werk ligt precies in zijn dubbelzinnigheid: het is tegelijk lachwekkend en diep ernstig, chaotisch en gestructureerd, poëtisch en performatief. Daarmee staat het in de traditie van dada, maar overstijgt het die ook — als een hedendaagse eruptie uit West-Vlaamse grond, waar absurditeit en wijsheid in één adem stomen.

Referenties

• Ball, H. (1916). Karawane. Zürich: Cabaret Voltaire.
• Tzara, T. (1918). Manifeste Dada. Zürich.
• Hausmann, R. (1920). Phonetic Poems. Berlin.
• Turner, V. (1969). The Ritual Process: Structure and Anti-Structure. Chicago: Aldine.
• Schechner, R. (2002). Performance Studies: An Introduction. London: Routledge.
• Bergson, H. (1907). L’évolution créatrice. Paris: Félix Alcan.
• Deleuze, G. & Guattari, F. (1972). L’Anti-Oedipe. Paris: Minuit.
• Heidegger, M. (1927). Sein und Zeit. Tübingen: Niemeyer.